Historia Kominiarstwa

Początki kominiarstwa sięgają trzynastego wieku, czyli okresu, w którym starano się już powszechnie wyprowadzać dym do wyższych warstw atmosferycznych - przez stosowanie kominów wychodzących mniej lub więcej ponad dachy budynków. Były to kominy budowane z kamienia o większych przekrojach, nierzadko powyżej. Początki kominiarstwa sięgają trzynastego wieku, czyli okresu

w którym starano się już powszechnie wyprowadzać dym do wyższych warstw atmosferycznych - przez stosowanie kominów wychodzących mniej lub więcej ponad dachy budynków. Były to kominy budowane z kamienia o większych przekrojach, nierzadko powyżej 1,0X1,0 m., Co do wynalezienia kominów, to według niektórych świadectw były one znane w starożytności naszych przodków, którzy posiadali kominy wbudowane w konstrukcji murów ochronnych...

Początki kominiarstwa sięgają trzynastego wieku, czyli okresu, w którym starano się już powszechnie wyprowadzać dym do wyższych warstw atmosferycznych - przez stosowanie kominów wychodzących mniej lub więcej ponad dachy budynków. Były to kominy budowane z kamienia o większych przekrojach, nierzadko powyżej 1,0X1,0 m., Co do wynalezienia kominów, to według niektórych świadectw były one znane w starożytności naszych przodków, którzy posiadali kominy wbudowane w konstrukcji murów ochronnych.

U Greków starożytnych znajdujemy świadectwo o istnieniu w każdym domu otworu z zamkniętą klapą. Poeta grecki Alexis wspomina o urządzeniach bardzo prymitywnych do odprowadzania dymu na zewnątrz budynku.

Rzymianie nie budowali w swych domach czy pałacach kominów. Dym z paleniska uchodził samoczynnie przez otwory dachów, jakie znajdowały się w domach o mniej lub więcej celowo przemyślanej formie.

Dopiero w trzecim i czwartym rozpoczęto budować tzw. kominy otwarte bezpośrednio nad ogniskami - jako szerokie płaszcze, które spoczywały na filarach, a ku górze zwężały się w kanał wychodzący przez dach na zewnątrz budynku. Kominy otwarte i ogniska przekształcały się stopniowo w paleniska i kominy zamknięte.

Najstarsze zabytki tzw. kominów szerokich (określanych również jako niemieckie), o dużych przekrojach, datuje się z trzynastego wieku. Świadectwo o istnienie tego rodzaju kominów, zawarte jest w piśmie wenecjańskim z roku 1347. W budowie czternastego wieku budowano w Rosji pierwsze bardziej przydatne i ekonomiczniejsze kominy o małych przekrojach, tzw. kominy wąskie określone w niektórych częściach Europy jako kominy ruskie. Z miarodajnych pism i świadectw wynika, że podobne kominy budowano nieco później, bo w roku 1418 we Frankfurcie nad Menem, w Pradze, Wiedniu i Krakowie.

Nazw dla otworów kominowych jest wiele na świecie, jednak nazwa k o m i n należy do najstarszych, bo pochodzi z ojczyzny pierwszych, w dzisiejszym znaczeniu, kominów - z Włoch. Włoskiego także pochodzenia jest nazwa KOMINIARZ.

Rozwój budowy kominów i towarzyszący (szczególnie w większych obiektach – pałacach, zamkach, klasztorach, urzędach) rozwój budowy różnego rodzaju szlągów i kanałów połączeniowych, stwarzał rozległe niebezpieczeństwo powstawania pożarów. Częste zapalenie się sadzy stało się nagminną przyczyną groźnych w skutkach pożarów obejmujących częste całe miasta, niszczących dorobek i trud wielu pokoleń. Zanieczyszczone kanały umożliwiały użytkowanie palenisk, wyłoniła się, więc konieczność regularnego czyszczenia kominów. Pierwsi fachowcy (kominiarze) zjawiają się na przełomie trzynastego i czternastego wieku. Przez długi okres (wielki) czyszczono kominy wyłącznie w miastach, pałacach, zamkach i klasztorach, gdyż fachowców było mało, a zapotrzebowanie na rzemieślnicze usługi kominiarskie były bardzo duże. Kominiarzy darzono wielkim szacunkiem i zaufaniem, a ich pracę uznawano jako wyjątkowo pożyteczną, ciężką i niebezpieczną. Zjawienie się kominiarza w mieście lub obiekcie uznawania było przez lud jako szczęście, gdyż kominiarz był tym, który zapobiegał nieszczęściu, chroniąc miast i ludy przed pożarami. Od tamtego okresu, od zalążka kominiarstwa, przez wielowiekowy okres do dnia dzisiejszego większości ludzi (narodów) podtrzymuje wiarę, że kominiarz przynosi szczęście.

Pierwsze cechy kominiarzy powstały w wieku szesnastym. Norymberga (Niemcy) była pierwszym miastem, które już w 1515r. Posiadało własny cech kominiarski. Kominiarze Pragi mieli swój własny cech dopiero w roku 1657. W Polsce zaś cech kominiarzy w wieku osiemnastym, w tym w 1776 r. W Warszawie.

Patronem wszystkich cechów kominiarskich w Europie jest św. F l o r i a n.

Powstanie cechów miało dla rozwoju zawodu kominiarskiego doniosłe znaczenie. Cechy przyczyniały się do podnoszenia rangi zawodu oraz dbały o etykę zawodową. Rzemieślników poddawano kontroli zawodowej i moralnej. W wyniku starań cechów kominiarskich ustanowiono wiążące urzędowe przepisy mające korzystny wpływ na rozwój rzemiosła kominiarskiego i prawidłową budowę kominów. Pierwszą w Europie wiążącą ustawę o budowie i warunkach konstrukcyjnych kominów ustanowiono w Austrii w roku 1849. Noszenie ustanowionych przez cechy galowych mundurów przysługiwało tylko wyróżniającym się członkom cechów. Krój czarnych galowych mundurów kominiarskich był zbliżony do kroju mundurów żołnierskich tamtych czasów. Obecnie ubranie robocze kominiarzy, a szczególnie górna ich część, przypomina w pewnej mierze tamte średniowieczne mundury galowe (dwurzędowy zwężający się ku dołowi układ guzików, sztywny stojący kołnierz, szeroki pas itp.).

Cały wiek dziewiętnasty i pierwsze lata wieku dwudziestego (okres utraty niepodległości państwa polskiego) nie pozwolili na dalsze umacnianie roli i znaczenia kominiarstwa w Polsce oraz ukształtowanie własnego, polskiego, modelu tej branży. Na obszarach byłego zaboru rosyjskiego likwidowano kolejne wszystkie cechy kominiarskie i tym podobne organizacje rzemieślnicze.

Cech warszawski zlikwidowano w roku 1843, a kominiarze zostali włączeni do zmilitaryzowania straży ogniowej (pożarnej). Kominiarstwo przestało praktycznie istnieć jako rzemiosło. We wszystkich niemal miastach utworzono oddziały kominiarskie przy organizacjach strażackich.

Odmiennie kształtowała się sytuacja kominiarzy na obszarach będących pod zaborem austriackim i prusko-niemieckim (zabór pruski do roku 1871, a później zabór niemiecki). Istniały organizacje rzemieślnicze, takie jak cechy lub korporacje kominiarskie. Kominiarstwo podporządkowano rygorom i przepisom panujących władz zaborców. Założenie organizacyjne i zasady działalności rzemiosła kominiarskiego były zbliżone do istniejących w tym okresie struktur prawo-organizacyjnych w Austrii lub Niemczech.

Pierwsze lata po pierwszej wojnie światowej (po uzyskaniu niepodległości) zapoczątkowały nową historię rzemiosła kominiarskiego w Polsce. Początki były trudne i burzliwe na tle ścierających się poglądów tak władz poszczególnych regionów, jak i samych kominiarzy. Obowiązywały różne, odmienne przepisy regionalne. Adaptowane i kontynuowane nie zawsze korzystne nawyki i tradycje, zasady organizacyjne, styl pracy itp. z okresu zaborów dzieliły rzemiosło kominiarskie na trzy główne, niemal antagonistyczne grupy, z których każda lansowała swój własny punkt widzenia odnośnie przyszłego jednolitego modelu rzemiosła kominiarskiego w odrodzonej Polsce.

Ujednolicenie działalności rzemiosła kominiarskiego nastąpiło w roku 1928 na mocy ustanowionego w 1927 r. prawa przemysłowego i wydanego przepisów szczegółowych i wykonawczych, w myśl, których zaliczono kominiarstwo do rzemiosł koncesjonowanych. Województwa dzielono na okręgi (rejony) kominiarskie, a władze powiatowe przydzielały koncesje. Koncesję mogły uzyskać osoby fizyczne posiadające wymagane uprawnienia oraz osoby prawne, w imieniu których działał pełnomocnik, kwalifikowany mistrz kominiarski. Takie same lub podobne przepisy obowiązywały w okresie międzywojennym w większości państw europejskich.

Najwyższy w skali Europy poziom reprezentowało w latach trzydziestych (okres międzywojenny) rzemiosło kominiarskie w Niemczech. Daleko idące, przyznane kominiarzom przez władze państwowe, uprawnienia w działaniu i egzekwowaniu ich postanowień, stawiały też zawód w czołówce pod względem rangi społeczno- zawodowej. Profilakcyjnej działania służby kominiarskiej na rzecz ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska zyskały przychylną i życzliwą aprobatę ogólnospołeczną (np. okresowe raz na trzy lata- odpłatne przeglądy i kontrole urządzeń grzewczo-kominowych i wentylacyjnych). Wysokiej jakości było wyposażenie kominiarzy w sprzęt techniczno - pożarowy, narzędzia pracy, sprzęt ochrony osobistej i odzież robocza (mundury). Do nauki zawodu przyjmowano w zasadzie kandydatów po tzw. małej maturze. Nauka trwała od 3 i 1/2 roku do 4 lat, w tym obowiązkowe ukończenie średniej szkoły techniczno-kominiarskiej typu turnusowego (4 semestry nauczania). Uczęszczanie do szkoły odbywało się w oderwaniu od zajęć praktycznych.

Wysoki poziom reprezentowało również rzemiosło kominiarskie na Węgrzech, w Australii, Szwajcarii, Danii i Szwecji.

Cechy lub krajowe związki cechów poszczególnych krajów, w tym również Polski, były zrzeszone w Międzynarodowej Konfederacji Mistrzów Kominiarskich, z siedzibą w Wiedniu. Okresowe spotkania, sympozja oraz odbywające się, co cztery lata kongresy informacyjno-wyborcze stanowiły platformę do wymiany doświadczeń i stałego posiadania poziomu, rangi i znaczenia zawodu kominiarskiego w poszczególnych krajach.

Dziesiątki różnych wydawnictw, w tym podręczniki szkoleniowe, biuletyny informacyjne, miesięczniki branżowe itp., przyśpieszały rozwój rzemiosła kominiarskiego, zwłaszcza w środkowej Europie.

Informatorem i czasopismem techniczno-zawodowym rzemiosła kominiarskiego w Polsce był wydawany regularnie, począwszy roku 1930, miesięcznik Kominiarz Polski.

Ten postępujący w latach trzydziestych szybki rozwój polskiego rzemiosła kominiarskiego, przerwała druga wojna światowa.